Բալթիկ ծովի ափերից մինչև Երևան տեղի ունեցող իրադարձություններն ի հայտ են բերում մի իրողություն, որն այլևս անհնար է անտեսել։ Պրիմորսկի նավահանգստային ենթակառուցվածքների խոցելիությունն ու ռուսական նավթային տերմինալների անպաշտպան վիճակը փշրում են «տեխնոլոգիական գերտերության» առասպելը։ Երբ սեփական ռազմավարական նավահանգիստները չեն կարողանում դիմակայել հարվածներին, հովանավորչության խոստումները կորցնում են իրենց կշիռը։ Ինչպես նշվեց «Երևանյան երկխոսություն» համաժողովի ժամանակ, 2020 թվականի փորձը ապացուցեց՝ հին դաշինքներն իրական ճգնաժամի պահին պարզապես չեն գործում։
Սակայն սա ոչ թե հուսահատության, այլ սթափության պահ է։ Անվտանգությունը նվեր չէ, որը կարելի է ակնկալել օտար մայրաքաղաքներից. այն բարդ կառույց է, որը կերտվում է սեփական ինքնուրույն որոշումներով։
Իրական մոդել. Ինչպես Չեխիան թոթափեց կախվածությունը
Երբ խոսում ենք կախվածությունից ազատվելու մասին, շատերին դա անհնարին է թվում։ Սակայն Չեխիայի օրինակը փաստում է հակառակը։ 2022-ի սկզբին Չեխիան գրեթե 100%-ով կախված էր ռուսական գազից և նավթից։ Նրանք չսպասեցին հաջորդ ճգնաժամին, այլ ձեռնարկեցին վճռական քայլեր.
- Ենթակառուցվածքային ճեղքում. Պրահան անմիջապես ներդրումներ կատարեց Նիդերլանդների «Eemshaven LNG» տերմինալում՝ ապահովելով այլընտրանքային վառելիքի հուսալի մուտքը։
- Տեխնիկական արդիականացում. Ընդլայնվեց TAL (Տրանսալպիական) նավթամուղի հզորությունը՝ ուղիղ կապ հաստատելով իտալական Տրիեստ նավահանգստի հետ։
- Իրավական վճռականություն. Պետությունը խզեց բոլոր անարդյունավետ պայմանագրերը, որոնք երկիրը կաշկանդում էին մեկ մատակարարի շուրջ։
Այսօր Չեխիայի կախվածությունը ռուսական էներգակիրներից հասցվել է զրոյի, իսկ երկրի տնտեսությունն ավելի կայուն է, քան երբևէ։
Հայաստանի գործիքակազմը. ինչ անել հիմա
Ինքնիշխանությունը վերացական հասկացություն չէ, այն չափելի է կոնկրետ ծրագրերով։ Մեզ անհրաժեշտ է կիրառել նույն պրագմատիկ մոտեցումը.
- Էներգետիկ դիվերսիֆիկացում. Ակտիվ մասնակցություն Սև ծովի տակով անցնող էլեկտրական մալուխի նախագծին (Black Sea Submarine Cable)։ Սա մեզ կկապի եվրոպական էներգահամակարգին՝ նվազեցնելով ներքին ցանցերի խոցելիությունը։
- Ռազմական գործընկերության ընդլայնում. Ոչ թե պարզապես հայտարարություններ, այլ կոնկրետ պաշտպանական պայմանագրերի իրականացում, ինչպիսիք են ֆրանսիական GM200 ռադիոտեղորոշիչ համակարգերի ձեռքբերումը։ Սա ստեղծում է սեփական «աչքեր» և «ականջներ»՝ փոխարինելով այն օգնությանը, որն այդպես էլ տեղ չհասավ 2020-ին։
- Տնտեսական չափորոշիչներ. Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի (CEPA) շրջանակներում հայկական արտադրանքի ստանդարտների համապատասխանեցում միջազգային շուկաներին։ Երբ մեր ապրանքը մրցունակ լինի Փարիզում կամ Դուբայում, մենք այլևս ստիպված չենք լինի անհանգստանալ մեկ անցակետի կամայական փակվելուց։
Ինքնիշխանությունը ընտրություն է՝ դադարել լինել ուրիշի ծրագրերի կցորդը և դառնալ սեփական ճակատագրի ճարտարապետը։ Դա դժվար, բայց իրատեսական ուղի է, եթե հույսը դնում ենք ոչ թե պատրանքների, այլ սեփական ինժեներական և դիվանագիտական մտքի վրա։
