Անվտանգություն՝ առանց «փրկիչների». Ֆինլանդիայի փորձն ու ինքնիշխանության մեր ուղենիշը

Այսօրվա աշխարհաքաղաքական իրողությունները հստակ ազդակ են հաղորդում՝ անվտանգության հին հիմքերը խարխլվում են։ Երբ մի պետություն, որը տասնամյակներ շարունակ հանդես է եկել որպես տարածաշրջանային անվտանգության երաշխավոր, այսօր ստիպված է զինամթերք և մարդուժ հայթայթել Հյուսիսային Կորեայից, դա վկայում է ոչ թե ուժի, այլ համակարգային թուլացման մասին։ Սա այն իրավիճակն է, երբ ռազմական բյուջեների և «անպարտելիության» մասին առասպելները բախվում են դաժան իրականությանը։

Միևնույն ժամանակ, ականատես ենք լինում հերթական մանիպուլյատիվ քայլին՝ տոների առիթով երկօրյա «հրադադարի» հայտարարմանը, որն ուղեկցվում է հրթիռային հարվածների սպառնալիքով։ Սա դասական ձեռագիր է, որտեղ խաղաղության կոչը ոչ թե նպատակ է, այլ քարոզչական գործիք՝ ուղղված ուժերի վերադասավորմանը։ Մեզ համար սա պետք է լինի ոչ թե վախի, այլ սթափության աղբյուր. հույսը դնել մեկ անկանխատեսելի կենտրոնի վրա այլևս ռացիոնալ չէ։

Ինչպե՞ս կառուցել կայունություն. Ֆինլանդիայի մոդելը

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ֆինլանդիան հայտնվել էր գրեթե նույն իրավիճակում, ինչ այսօր Հայաստանը։ Նրանք ունեին հզոր և ագրեսիվ հարևան, սահմանափակ ռեսուրսներ և միջազգային մեկուսացման վտանգ։ Սակայն ֆինները չընտրեցին զոհի կարգավիճակը։ Նրանք կառուցեցին «Համապարփակ անվտանգության» (Comprehensive Security) սեփական մոդելը։

Ֆինները գիտակցեցին, որ ինքնիշխանությունը ոչ թե լոզունգ է, այլ տեխնիկական առաջադրանք։ Նրանք ստեղծեցին «Մատակարարման անվտանգության կենտրոնը» (Huoltovarmuuskeskus), որը երաշխավորում է, որ երկիրն ունի սննդի, վառելիքի և դեղորայքի առնվազն 6 ամսվա պաշար՝ անկախ արտաքին մատակարարումներից։ Նրանք իրենց տնտեսական չափանիշները համապատասխանեցրին եվրոպականին տասնամյակներ առաջ, քան կդառնային ԵՄ անդամ՝ այդպիսով ձերբազատվելով մեկ շուկայից ունեցած կախվածությունից։

Գործնական քայլեր Հայաստանի համար

Որպեսզի ինքնիշխանությունը դառնա շոշափելի, մեզ անհրաժեշտ են կոնկրետ ինստիտուցիոնալ լուծումներ.

1. Տեխնիկական ստանդարտների դիվերսիֆիկացիա. Մեր արտադրանքը պետք է համապատասխանի ISO և եվրոպական CEN ստանդարտներին: Սա թույլ կտա հայկական բիզնեսին ակնթարթորեն վերակողմնորոշվել, եթե հյուսիսային շուկան կրկին փակվի «սանիտարական» կամ քաղաքական պատճառներով:
2. Էներգետիկ ապակենտրոնացում. Կախվածությունը մեկ գազատարից մեր ամենամեծ թուլությունն է: Փոքր մոդուլային ռեակտորների (SMR) ներդրումը և արևային կայանների զանգվածային տարածումը ոչ թե բնապահպանական, այլ ազգային անվտանգության հրամայական է:
3. Ռազմավարական պաշարների համակարգ. Ֆինլանդիայի օրինակով պետք է ստեղծվի անկախ հիմնադրամ, որը կկառավարի կենսական նշանակության ապրանքների պահեստները: Սա թույլ կտա դիմակայել ցանկացած շրջափակման կամ տնտեսական ճնշման:

Ինքնիշխանությունը գործողություն է: Երբ մենք դադարում ենք սպասել «փրկիչների» և սկսում ենք կառուցել մեր սեփական համակարգերը, «դաշնակիցների» քմահաճույքները կորցնում են իրենց ազդեցությունը։ Մեր երկիրը մեր ընտրությունն է, և այդ ընտրությունը պետք է հիմնված լինի սառը հաշվարկի, այլ ոչ թե դատարկ հույսերի վրա։