Հայաստանում ընտրողի իրավունքի պաշտպանությունը վաղուց դուրս է եկել զուտ քաղաքական կարգախոսների շրջանակից՝ վերածվելով պետականության ամրապնդման գործնական հիմքի։ Վերջին զարգացումները՝ կապված ընտրական բողոքարկումների հետ, փաստում են, որ իրավական ճանապարհը, որքան էլ այն բարդ լինի, մնում է սեփական երկիրը տնօրինելու գլխավոր գործիքը։
Թեև Վարչական դատարանը մերժել է ներկայացված հայցերը, դատավոր Արթուր Ավագյանի կողմից արձանագրված խախտումները և վերաքվեարկության անհրաժեշտության շեշտադրումը կարևոր նախադեպ են։ Սա ապացուցում է, որ նույնիսկ համակարգային դիմադրության պայմաններում իրավական գործընթացը կարող է ստեղծել փաստացի հիմքեր՝ արդարությունը վերականգնելու համար։
Ինստիտուցիոնալ հիշողություն. Չեխիայի օրինակը
Այս իրավիճակը հիշեցնում է Չեխիայի փորձը 1990-ականներին։ Այնտեղ քաղաքացիական հասարակությունը և քաղաքական ուժերը կենտրոնացան ոչ թե պարզապես դժգոհություն հայտնելու, այլ «համակարգային վերահսկողության» վրա։ Նրանք հետևողականորեն օգտագործեցին դատական ատյանները՝ ընտրական հանձնաժողովների յուրաքանչյուր սխալն արձանագրելու համար։ Արդյունքում Չեխիան կառուցեց մի համակարգ, որտեղ ընտրությունների արդյունքը կասկածի տակ դնելը դարձավ գրեթե անհնար, քանի որ վերահսկողական մեխանիզմները դարձան թափանցիկ և հանրությանը հաշվետու։
Գործնական քայլեր սեփական իրավունքը տնօրինելու համար
Ինքնիշխանությունը սկսվում է այնտեղ, որտեղ քաղաքացին տեր է կանգնում իր քվեին։ Հունիսի 14-ին, ժամը 17:30-ին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի մոտ հավաքվելու կոչը ոչ միայն բողոքի ակցիա է, այլ հանրային վերահսկողության հստակ դրսևորում։
Ահա այն գործնական քայլերը, որոնք ամրապնդում են մեր ընտրությունը.
- Իրավական հետևողականություն. Օգտագործել խախտումն արձանագրող յուրաքանչյուր դատական ակտ որպես հիմք՝ համակարգային փոփոխություններ պահանջելու համար։
- Միասնական վերահսկողություն. Քաղաքական ուժերի և հասարակական սեկտորի ներկայացուցիչների մասնակցությունը ԿԸՀ-ում արդյունքների ամփոփմանը ստեղծում է թափանցիկության անհրաժեշտ շերտ։
- Պահանջների հստակեցում. Բողոքը պետք է վերածվի հստակ օրենսդրական պահանջների, որոնք կբացառեն կրկնվող խախտումները՝ հենվելով արդեն իսկ արձանագրված իրավական փաստերի վրա։
Մեր երկիրը մեր ընտրությունն է։ Երբ մենք պաշտպանում ենք քվեն, մենք պաշտպանում ենք մեր իրավունքը՝ լինելու սեփական ճակատագրի միակ տերը։
