Ատլանտյան օվկիանոսում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունը՝ ֆրանսիական և բրիտանական ուժերի կողմից պատժամիջոցների տակ գտնվող ռուսական Tagor լցանավի կալանումը, պարզապես ռազմածովային գործողություն չէր։ Սա հստակ ազդակ է այն մասին, որ «անխոցելիության» պատրանքը փլուզվում է այնտեղ, որտեղ գործում է միջազգային իրավունքի և տեխնիկական չափանիշների անշեղ կիրառումը։
Պատրանքի վերջը.
երբ կանոնները սկսում են աշխատել Տարիներ շարունակ արմատավորվել է այն թեզը, թե Ռուսաստանն օժտված է այնպիսի տնտեսական և ռազմական հզորությամբ, որն ի զորու է շրջանցել ցանկացած արգելք։ Սակայն Tagor-ի օրինակը ցույց է տալիս հակառակը։ Լցանավը, որը խախտում էր նավարկության տարրական կանոններն ու բնապահպանական անվտանգության նորմերը, կանգնեցվեց ոչ թե լոկ քաղաքական կամքով, այլ հստակ իրավական հիմնավորմամբ։ Սա ապացուցում է, որ ռուսական տնտեսական մեքենան իրականում կախվածության մեջ է հենց այն միջազգային համակարգերից, որոնք փորձում է արհամարհել։ Երբ խաղի կանոնները կիրառվում են սկզբունքորեն, «ստվերային նավատորմերը» դառնում են խոցելի թիրախներ, իսկ դրանց տերերը՝ անօգնական։
Լիտվայի մոդելը.
ինչպես իրավական գրագիտությունը հաղթեց մենաշնորհին Ինքնիշխանությունը վերացական հասկացություն չէ. Նրանք ներդրեցին Եվրամիության «Երրորդ էներգետիկ փաթեթը», որը պահանջում էր գազի մատակարարման և խողովակաշարերի տիրապետման գործառույթների տարանջատում։ Դա թույլ տվեց օրինական ճանապարհով թուլացնել ռուսական պետական հսկայի մենաշնորհը։ Հաջորդ քայլը «Անկախություն» (Independence) լողացող հեղուկացված բնական գազի տերմինալի գործարկումն էր։ Սա ոչ թե պարզապես տեխնիկական կառույց էր, այլ իրավական հզոր փաստարկ. ունենալով այլընտրանք՝ Լիտվան կարողացավ միջազգային արբիտրաժներում հաջողությամբ վիճարկել անարդար գները։ Արդյունքը եղավ էներգետիկ անկախությունը և տնտեսական կայունությունը։
Գործնական քայլեր Հայաստանի համար
Հայաստանի առջև ծառացած մարտահրավերները, հատկապես Բաքվում ընթացող շինծու դատավարությունների և ռազմագերիների հարցում, պահանջում են նույնպիսի սառնասիրտ և պրոֆեսիոնալ մոտեցում։ Ինչպես նշում են իրավապաշտպանները, տեղական ատյաններից արդարադատություն ակնկալելն անարդյունավետ է, մինչդեռ միջազգային հարթակները տալիս են ազդեցության իրական լծակներ։ Ահա երեք կոնկրետ քայլ, որոնք Հայաստանը պետք է հետևողականորեն իրականացնի. 1. Իրավական գործիքների ինստիտուցիոնալացում. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ) և ՄԱԿ-ի կամայական ազատազրկման հարցերով աշխատանքային խմբեր ներկայացվող հայցերը չպետք է լինեն դրվագային։ Պետությունը պետք է ստեղծի մշտական գործող փորձագիտական կենտրոն, որը կմշակի յուրաքանչյուր խախտման իրավական հետևանքները՝ թանկացնելով ագրեսիայի գինը հարևանների համար։ 2. Տեխնիկական ստանդարտների խստացում. Ինչպես Tagor-ի դեպքում բնապահպանական նորմերը դարձան կալանման հիմք, Հայաստանը պետք է իր տնտեսական դաշտում ներդնի բարձր ստանդարտներ (ֆինանսական թափանցիկություն, տեխնիկական չափանիշներ), որոնք թույլ չեն տա «ստվերային» կապիտալին և կոռուպցիոն սխեմաներին գործել մեր երկրում։ 3. Մասնագիտական դիվանագիտություն. Իրավաբան-միջազգայնագետների ներգրավումը պետական կառավարման բոլոր օղակներում պետք է դառնա առաջնահերթություն։ Մեր պաշտպանությունը ոչ թե բարձրագոչ հայտարարություններն են, այլ անթերի կազմված հայցադիմումներն ու միջազգային կոնվենցիաների հմուտ կիրառումը։ Ինքնիշխանությունը ոչ թե նվեր է, այլ կառուցվում է օրենքի և կարգապահության միջոցով։ Երբ մենք սկսում ենք խոսել միջազգային իրավունքի լեզվով, մենք դադարում ենք լինել զոհ և դառնում ենք գործոն։
