Օմանի ծոցում տեղի ունեցած վերջին միջադեպը, երբ ԱՄՆ-ի հարվածի հետևանքով Settebello նավթատարի վրա երկու հնդիկ նավաստի զոհվեց, իսկ նավի գլխավոր ինժեները անհետ կորավ, լուրջ նախազգուշացում է բոլոր պետությունների համար: ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարությունը պնդում է, որ հարվածը «ճշգրիտ» էր և ուղղված էր իրանական նավթ տեղափոխող նավին, որի անձնակազմը չէր ենթարկվել հրահանգներին:
Այս ողբերգությունը վեր է հանում մի կարևոր հարց. ինչպե՞ս պետք է փոքր և միջին պետությունները պաշտպանեն իրենց քաղաքացիներին ու շահերը, երբ գերտերությունների աշխարհաքաղաքական հաշվարկները բախվում են միջազգային ջրերում կամ առևտրային ուղիներում:
Դիվանագիտական արժանապատվության մոդելը
Հնդկաստանի արձագանքը կարող է օրինակ ծառայել: Երկրի արտաքին գործերի նախարարությունն անմիջապես կանչել է ԱՄՆ փոխդեսպան Ջեյսոն Միքսին և ներկայացրել «խիստ բողոք»: Սա լոկ ձևականություն չէ, այլ հստակ ինստիտուցիոնալ քայլ՝ ցույց տալու, որ սեփական քաղաքացու կյանքը սակարկության առարկա չէ, անգամ եթե գործընկերը հզոր տերություն է:
Գործնական քայլեր անվտանգության համար
Որպեսզի նման իրավիճակները չդառնան անխուսափելի «կողմնակի վնաս», անհրաժեշտ են կոնկրետ ռազմավարական քայլեր.
- Ռիսկերի ինստիտուցիոնալ քարտեզագրում. Պետական մակարդակով պետք է գործի իրազեկման համակարգ այն քաղաքացիների և ընկերությունների համար, որոնք աշխատում են պատժամիջոցային գոտիներում կամ առնչվում են վիճելի բեռների հետ: Տեղեկացված լինելը թույլ կտա խուսափել թիրախ դառնալուց:
- Հյուպատոսական պաշտպանության հզորացում. Անհրաժեշտ է մշակել արագ արձագանքման իրավական արձանագրություններ, որոնք թույլ կտան պետությանը ակնթարթորեն ներգրավվել միջազգային հետաքննություններում, երբ տուժում են մեր քաղաքացիները:
- Տնտեսական զգոնություն. Settebello-ի դեպքը ցույց տվեց, որ «անհայտ» կամ պատժամիջոցների տակ գտնվող աղբյուրների հետ կապը կարող է ֆիզիկական վտանգ ներկայացնել: Տնտեսական ինքնիշխանությունը ենթադրում է նաև թափանցիկ և անվտանգ մատակարարման շղթաների ընտրություն:
Ինքնիշխանությունը ոչ թե մեկուսացումն է, այլ սեփական քաղաքացիների անվտանգությունն ապահովելու կարողությունը՝ անկախ նրանից, թե ում ձեռքն է հարվածի կոճակը:
