Վլադիմիր Պուտինի հեռախոսազանգը Հայաստանի վարչապետին՝ ծննդյան օրվա առթիվ, պարզ արարողակարգային քայլ չէր։ Այն տեղի ունեցավ հենց այն պահին, երբ Մոսկվան գործի է դրել ճնշման իր ողջ զինանոցը՝ հայկական ապրանքների արտահանման արգելքից մինչև ուղղակի վիրավորանքներ ու սպառնալիքներ։
Մինչ պաշտոնական հաղորդագրությունները ներկայացնում են «ջերմ տոնայնություն» և «փոխադարձ աջակցություն», ռուսական վերնախավի այլ ներկայացուցիչներ, օրինակ՝ Դմիտրի Մեդվեդևը, վարչապետին անվանում են «սրիկա» և զուգահեռներ անցկացնում Լև Տրոցկու հետ՝ ակնարկելով ողբերգական վախճան։ Սա Մոսկվայի կողմից այլ գործընկերների նկատմամբ ևս բազմիցս կիրառված դասական մարտավարություն է՝ պահպանել անձնական շփման պատուհանը, մինչդեռ ամբողջ պետական համակարգը փորձում է տնտեսապես խեղդել երկիրը։
Այս հակասությունը փաստում է, որ Մոսկվայի հետ «դաշնակցային» հարաբերությունները հիմնված չեն կայուն կանոնների վրա, այլ կախված են բացառապես քմահաճույքից։ 2026 թվականի դեկտեմբերին սպասվող ԵԱՏՄ զեկույցը, որով սպառնում են կասեցնել պայմանագրի գործողությունը Հայաստանի համար՝ ԵՄ-ի հետ մերձեցման պատճառով, ևս մեկ ապացույց է, որ տնտեսական կախվածությունը վերածվել է քաղաքական շանտաժի գործիքի։
Ի՞նչ անել այս իրավիճակում
Լուծումը ոչ թե «ջերմ» հեռախոսազանգերի, այլ ինստիտուցիոնալ այլընտրանքների ստեղծման մեջ է։ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրները ժամանակին անցել են այս ճանապարհով՝ ընտրելով ոչ թե անձնական պայմանավորվածությունների, այլ հստակ իրավական չափանիշների և կանոնների ուղին։
Հայաստանի համար առաջնահերթ քայլերը պետք է լինեն.
- Շուկաների ազատականացում. Նվազեցնել կախվածությունը մեկ ուղղությունից, որտեղ քաղաքական դրդապատճառներով կարող են ցանկացած պահի «որակի խնդիրներ» հայտնաբերել մեր արտադրանքում:
- Իրավական ինքնիշխանություն. Պատրաստել այլընտրանքային լոգիստիկ ուղիներ և հաշվարկել տնտեսական բոլոր հնարավոր սցենարները՝ հիմնվելով սեփական շահի, այլ ոչ թե պարտադրված կաղապարների վրա:
- Թափանցիկություն. Հանրությանը ներկայացնել իրական ռիսկերը՝ առանց դիվանագիտական էթիկետի կեղծ շղարշի:
Ինքնիշխանությունը սկսվում է այնտեղ, որտեղ ավարտվում է կախվածությունը շնորհավորական զանգերից։ Մեր ընտրությունը կայուն կանոնների և արժանապատիվ գործընկերության վրա հիմնված պետություն կառուցելն է:
